Buồng trứng: chức năng, 5 bệnh lý và cách bảo vệ mà phụ nữ phải biết

by Hormonetalk
tìm hiểu buồng trứng là gì

Buồng trứng (tên tiếng anh là Ovaries), có kích thước bằng một quả nho lớn (khi trưởng thành) (theo EndocrineWeb)

Buồng trứng có 3 chức năng quan trọng: tiết ra hormone sinh sản,  bảo vệ trứng và giải phóng trứng để thụ tinh.

Buồng trứng có một vai trò vô cùng quan trọng đối với hệ sinh sản nữ và toàn bộ hệ nội tiết trong cơ thể.

Các hormone do buồng trứng tiết ra đảm bảo sự phát triển toàn vẹn của cơ thể phụ nữ và đảm bảo khả năng sinh sản khỏe mạnh.

Thông qua bài viết này, HormoneTalk hy vọng bạn sẽ có cái nhìn tổng quan về buồng trứng để từ đó nhận ra được sự thay đổi bất thường trong cơ thể liên quan đến bộ phận này:

Cấu tạo buồng trứng và hormone quan trọng

Mỗi người phụ nữ có 2 buồng trứng.

Chúng có hình bầu dục, có kích thước bằng một quả nho lớn (khi trưởng thành), dài khoảng 4 cm và nằm ở hai bên tử cung, bám vào thành bên chậu hông trong một khu vực được gọi là hố buồng trứng (ovarian fossa).

Chúng được giữ tại chỗ bởi dây chằng gắn vào tử cung.

cau tao buong trung

Buồng trứng giải phóng 2 hormone sinh sản nữ quan trọng: estrogen và progesterone.

Thực tế, estrogen là tên gọi chung của 3 hormone: estradiol, estrone và estriol.

Các hormone này phối hợp với nhau để hình thành và phát triển các đặc trưng của nữ giới trong giai đoạn dậy thì và đảm bảo khả năng sinh sản.

Ngoài ra, buồng trứng còn sản xuất các hormone khác relaxin và immunin (số lượng ít) trước khi sinh.

Progesterone và estrogen có chức năng kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt ở người phụ nữ.

buong trung giai phong estrogen va progesterone

Chức năng của buồng trứng

Buồng trứng có 3 chức năng chính:

  • Thứ nhất: buồng trứng bảo vệ trứng cho đến khi sẵn sàng rụng trứng để thụ tinh
  • Thứ hai: buồng trứng sản xuất hormone sinh sản nữ: estrogen, progesterone, và một số hormone khác relaxin và immunin (số lượng ít)

Có 3 loại estrogen khác nhau: estrone, estradiol và estriol. Chúng giúp cơ thể người phụ nữ phát triển các đặc tính nữ khi trưởng thành, chẳng hạn như ngực và hông lớn hơn, và để hỗ trợ chu kỳ sinh sản

Progesterone đóng vai trò như hormone điều hòa trong cơ thể người phụ nữ và giúp điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt.

  • Thứ ba: buồng trứng giải phóng một quả trứng (noãn bào) tại điểm giữa của mỗi chu kỳ kinh nguyệt

Quá trình này được gọi là rụng trứng. Bên trong mỗi buồng trứng có rất nhiều nang trứng và bên trong mỗi nang trứng là một quả trứng.

Mỗi bé gái được sinh ra đời đều có số lượng trứng cụ thể trong suốt quãng đời, ước tính khoảng 2 triệu trứng.

Đến tuổi dậy thì, con số này đã giảm xuống còn khoảng 200.000 – 400.000 trứng được lưu trữ trong buồng trứng.

Từ tuổi dậy thì đến thời kỳ mãn kinh, chỉ có khoảng 400 – 500 trứng được phát triển và có khả năng thụ thai, được phóng ra khỏi buồng trứng.

Chức năng của buồng trứng được kiểm soát bởi hormone giải phóng gonadotrophin (GnRH) được tiết ra từ các tế bào thần kinh ở vùng dưới đồi gửi thông điệp của chúng đến tuyến yên để sản xuất hormone luteinising (LH) và hormone kích thích nang trứng (FSH – Follicle Stimulating Hormone). Những hormone này di chuyển trong máu để kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt ở người phụ nữ.

chuc nang buong trung duoc kiem soat boi tuyen yen

Các hormone kích thích nang trứng được tiết ra ở tuyến yên sẽ kích thích trứng phát triển, khi ấy nang trứng sẽ di chuyển đến thành buồng trứng.

Tại đây, trứng và nang trứng phát triển, sẵn sàng cho quá trình rụng trứng

Các nang trưởng thành được gọi là nang Graafian, có đường kính khoảng 1,2 inch (30 mm) (Theo Livescience)

Khi nang trứng trưởng thành, nó sẽ giải phóng trứng vào ống dẫn trứng gần nhất. Và trứng sẽ di chuyển đến tử cung.

Lúc này, cơ thể sẽ sản xuất hormone progesterone để làm cho niêm mạc tử cung dày hơn để dễ tiếp nhận trứng di chuyển đến.

Progesterone được tạo ra bởi các tế bào mới phát triển tại nơi trứng vừa rụng. Những tế bào này được gọi là hoàng thể và hoạt động như các tuyến nội tiết tạm thời trong cơ thể người phụ nữ.

Nếu không gặp tinh trùng, hoặc nếu trứng không được thụ tinh, hoàng thể sẽ biến mất và cơ thể sẽ ngừng sản xuất progesterone vào khoảng 9 ngày sau khi rụng trứng.

Sau đó, trứng tiếp tục được giải phóng ra trong tử cung vào thời kỳ kinh nguyệt.

Mỗi chu kỳ kinh nguyệt là khoảng 28 ngày.

chu ky kinh nguyet

Nếu trứng được thụ tinh, hoàng thể – và sau đó là nhau thai của thai nhi – tiếp tục sản xuất progesterone.

Progesterone giúp kích hoạt niêm mạc tử cung (hoặc nội mạc tử cung) tiết ra các protein đặc biệt nuôi dưỡng phôi thai. Đồng thời ức chế các hormone GnRH, FSH và LH, giúp phụ nữ không thể phụ thai lại sau khi đã mang thai.

Trong suốt quá trình mang thai, Progesterone còn đóng vai trò như hormone điều hòa, giảm lo lắng và mang đến cảm giác yên bình thư giãn, thỉnh thoảng cũng gây cảm giác hơi lười biếng.

Nồng độ estrogen tăng gần cuối thai kỳ sẽ ra tín hiệu cảnh báo tuyến yên tiết ra oxytocin, gây co bóp tử cung.

Trước khi sinh, buồng trứng giải phóng relaxin, đúng như tên gọi của nó, làm mất dây chằng vùng chậu để chuẩn bị chuyển dạ.

Nhiều hormone được giải phóng trong thai kỳ hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong cuộc đời của một người phụ nữ, nhưng trong thời kỳ mãn kinh, điều này đánh dấu sự suy giảm nhanh chóng của estrogen. Điều này có thể dẫn đến một loạt các biến chứng của tuổi mãn kinh.

U nang buong trung

U nang buồng trứng

Hầu hết phụ nữ thậm chí không biết khi nào họ bị u nang vì không cảm thấy đau đớn.

U nang buồng trứng rất phổ biến.

Chúng có thể có kích thước từ hạt đậu đến quả bưởi.

Phần lớn các u nang là vô hại, mặc dù các u nang lớn hơn (những đường kính lớn hơn 5 cm) có thể cần phải được phẫu thuật cắt bỏ vì các u nang lớn có thể xoắn buồng trứng và làm gián đoạn việc cung cấp máu.

U nang có thể hình thành vì nhiều lý do. Thông thường, chúng chỉ đơn giản là một phần của kinh nguyệt. Và người phụ nữ có thể không gặp phải bất kỳ triệu chứng nào và u nang sẽ biến mất sau một vài chu kỳ. Chúng được gọi là u nang chức năng.

Các u nang buồng trứng chức năng nói chung là lành tính, vô hại và không cần phải điều trị.

Nhưng các u nang bất thường hoặc bệnh lý, chẳng hạn như những người trong hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), có thể gây ra các triệu chứng đau đớn.

Đôi khi u nang buồng trứng có thể trở thành ung thư.

Điều trị u nang buồng trứng phụ thuộc vào kích thước và loại u nang.

Thự hiện kiểm tra hormone (hormone test) là phương pháp phổ biến nhất phát hiện u nang buồng trứng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể khuyên nên cắt bỏ u nang và kiểm tra ung thư. Nếu họ ung thư, họ có thể đề nghị cắt bỏ tử cung.

Một số triệu chứng phổ biến của u nang chức năng:

– Triệu chứng rõ ràng nhất là đau và khó chịu ở bụng, âm đạo, lưng thấp hoặc đùi

– Vú mềm

– Đầy hơi

– lông mọc nhiều trên mặt, lưng và ngực

– Chu kỳ không đều, hay đau trước hoặc sau chu kỳ kinh nguyệt

– Khô âm đạo

– Tăng cân

– Mệt mỏi

ung thư buồng trứng

Ung thư buồng trứng

Là một bệnh cực kỳ nghiêm trọng, nhưng hiếm gặp.

Các triệu chứng của nó thường rõ ràng cho đến khi ung thư tiến triển sang giai đoạn sau.

Mỗi năm có khoảng 200.000 người phụ nữ trên thế giới phát hiện bị ung thư buồng trứng.

Các khối u của ung thư buồng trứng có thể lan sang các bộ phận khác của cơ thể

Các triệu chứng của ung thư buồng trứng bao gồm:

  • đau bụng dai dẳng
  • đau vùng chậu
  • đau dạ dày
  • đau lưng
  • khó tiêu, đầy hơi
  • khó ăn
  • chảy máu tử cung bất thường
  • táo bón
  • đi tiểu thường xuyên
  • đau khi giao hợp.

Đây là những triệu tương tự về đường tiêu hòa ở người phụ nữ nên ung thư buồng trứng rất khó được phát hiện.

Do vậy, khi gặp phải các triệu chứng trên, bạn hãy đến gặp bác sĩ để thăm khám cẩn thận để ngăn ngừa sự lây lan do ung thư buồng trứng gây ra.

Giống như các loại ung thư khác, ung thư buồng trứng có thể được điều trị

Phương pháp điều trị phổ biến nhất là phẫu thuật cắt bỏ khối u ung thư.

Một số phụ nữ sẽ chọn phẫu thuật cắt tử cung để loại bỏ hoàn toàn buồng trứng. Ngoài ra, hóa trị có thể là một lựa chọn khi cần thiết.

hội chứng buồng trứng đa nang

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS – Polycystic Ovary Syndrome), tên gọi khác là hội chứng Stein-Leventhal

Là trường hợp nhiều nang phát triển ở rìa ngoài của buồng trứng do thiếu hormone kích thích nang trứng để trứng được giải phóng khỏi nang trứng.

Khi ấy, các nang trứng trưởng thành đến một giai đoạn nhất định, nhưng sau đó ngừng phát triển và không giải phóng được trứng.

Những nang này xuất hiện dưới dạng u nang trong buồng trứng khi siêu âm

Hội chứng PCOS chiếm 5 – 10 % phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

PCOS về cơ bản là do mất cân bằng nội tiết tố, nhiều triệu chứng là do tăng sản xuất nội tiết tố androgen.

Rối loạn này có thể dẫn đến vô sinh và các biến chứng nghiêm trọng khác như bệnh tim, tiểu đường hoặc đột quỵ, ung thư.

Phụ nữ mắc hội trứng này sẽ có lượng testosterone (hormone nam) nhiều hơn bình thường.

Nhưng phụ nữ được chẩn đoán mắc PCOS thường bị thừa cân, kháng insulin và mắc bệnh tiểu đường loại 2.

lạc nội mạc tử cung

Lạc nội mạc tử cung (Endometriosis)

Lạc nội mạc tử cung là một rối loạn sinh sản, trong đó nội mạc tử cung (hay màng trong tử cungphát triển bên ngoài tử cung của phụ nữ.

Ảnh hưởng rất lớn đến khoảng 178 triệu phụ nữ trên toàn thế giới.

Lạc nội mạc tử cung có thể gây ra vô sinh do khả năng gây tắc nghẽn hoặc gây tổn thương vòi trứng và ống dẫn trứng.

40% phụ nữ lạc nội mạc tử cung bị vô sinh.

Cách chẩn đoán lạc nội mạc tử cung đáng tin cậy duy nhất hiện nay là phẫu thuật nội soi.

Trong cuộc phẫu thuật này, bác sĩ sẽ rạch một đường nhỏ ở bụng và chèn một ống nhỏ có đèn ở cuối (nội soi) để họ có thể nhìn vào các cơ quan và xác định xem lạc nội mạc tử cung có phải là vấn đề hay không.

Triệu chứng của lạc nội mạc tử cung rất khó xác định như:

  • Chuột rút do đau bụng kinh
  • Đau khi giao hợp
  • Chu kỳ kinh nguyệt chậm
  • Vô sinh (đã cố gắng và không thể thụ thai trong 12 tháng)
  • Phiền muộn
  • Mệt mỏi
  • Đau rát khi tiểu tiện
  • Máu trong nước tiểu
  • Táo bón hoặc tiêu chảy

Lạc nội mạc tử cung thường được điều trị bằng cách sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết tố hoặc liệu pháp hormone.

Trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể đề nghị cắt bỏ tử cung.

viêm vùng chậu

Viêm vùng chậu ( Pelvic inflammatory disease – PID)

Xảy ra khi vi khuẩn lạ xâm nhập vào cổ tử cung, gây nhiễm trùng tử cung, cổ tử cung và ống dẫn trứng.

Phụ nữ có thể bị viêm vùng chậu do bệnh chlamydia, gonorrhea – các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục

Ngoài ra, nguyên nhân còn đến từ vi khuẩn âm đạo, phẫu thuật vùng chậu hoặc do bất kỳ loại thủ thuật phụ khoa nào khác trên cổ tử cung hoặc tử cung gây nhiễm trùng.

Đây là một bệnh nhiễm trùng rất nghiêm trọng có thể gây đau mãn tính và vô sinh.

Các triệu chứng thường gặp của viêm vùng chậu:

  • Đau bụng dưới
  • Đau khi giao hợp
  • Đau rát khi tiểu tiện
  • Đau lưng dưới
  • Âm đạo có mùi hôi nặng
  • Sốt
  • Mệt mỏi
  • Tiêu chảy và táo bón

Nếu được phát hiện sớm, bệnh viêm vùng chậu có thể được điều trị bằng kháng sinh.

Nếu không được điều trị kịp thời, phẫu thuật là điều không tránh khỏi.

bác sĩ tư vấn cách giữ buồng trứng khỏe mạnh

Cách giữ buồng trứng khỏe mạnh

Vì buồng trứng có vai trò rất quan trọng đối với hệ sinh sản nữ và toàn bộ hệ nội tiết trong cơ thể người phụ nữ, cho nên bạn hãy chú ý chăm sóc và bảo vệ buồng trứng của mình được khỏe mạnh:

1. Chế độ ăn uống cân bằng và lành mạnh

Chọn thực phẩm ít chất béo, đường và muối.

Tăng lượng trái cây và rau quả tươi trong bữa ăn hàng ngày.

Nếu có thể, hãy giảm lượng thịt sống.

Tránh nhữngThực phẩm chế biến sẵn như thịt xông khói, vì chúng có chứa hàm lượng muối cao và nhiều chất bảo quản.

Hạn chế uống rượu vì nó ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt của người phụ nữ, và thể ảnh hưởng đến sức khỏe của em bé trong giai đoạn thai kỳ.

2. Bỏ thói quen xấu như hút thuốc lá

Hút thuốc lá làm giảm lưu lượng máu và oxy đến tất cả các bộ phận của cơ thể bao gồm cả buồng trứng.

Hút thuốc lá có thể tăng nguy cơ sảy thai.

Hạn chế tiêu thụ caffeine của bạn không quá hai tách cà phê hoặc năm tách trà mỗi ngày.

Hạn chế uống rượu

3. Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt

Chu kỳ kinh nguyệt không đều là dấu hiệu đầu tiêncho thấy có điều bất ổn trong cơ thể của người phụ nữ.

Nếu điều này đi kèm với mọc lông trên mặt và các cùng trên cơ thể, tăng cân không rõ nguyên nhân hoặc khó khăn trong việc mang thai, thì nguy cơ bạn gặp vấn đề liên quan đến buồng trứng là rất cao.

2 trạng thái buồng trứng

LỜI KẾT

Buồng trứng là một phần quan trọng trong hệ sinh sản ở người phụ nữ

Buồng trứng kiểm soát hormone giới tính nữ, quá trình rụng trứng và khả năng thụ thai và duy trì thai kỳ của người phụ nữ.

Khi buồng trứng gặp vấn đề thì các hormone sinh sản người phụ nữ sẽ bị rối loạn và gây ra các triệu chứng tiền mãn kinh.

Hãy dành nhiều thời gian để lắng nghe cơ thể mình ngay từ hôm nay.

HormoneTalk hy vọng bạn thích bài viết này.

Thường xuyên theo dõi website của chúng tôi để hiểu rõ thêm về nội tiết và cập nhật các phương pháp tốt nhất giúp bạn có sức khỏe tốt nhất.

You may also like

Leave a Comment

19 − seven =