Cortisol: hệ thống báo động tự nhiên của cơ thể

by Hormonetalk
cortisol và stress

Hormone Cortisol thường được gọi là hormone căng thẳng, được tiết ra ở tuyến thượng thận

Nó hoạt động với một số bộ phận trong não để kiểm soát tâm trạng, động lực và nỗi sợ hãi.

Hiểu về cortisol và ảnh hưởng của nó đối với cơ thể sẽ giúp bạn cân bằng nội tiết tố và đạt được sức khỏe tốt.

Vậy Cortisol là gì, có vai trò như thế nào, ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào. Hãy cùng HormoneTalk giải mã những chủ đề sau nhé:

Cortisol là gì?

Cortisol là một hormone steroid (một trong những glucocorticoids), được tạo ra ở vỏ của tuyến thượng thận và sau đó được giải phóng vào máu, vận chuyển nó đi khắp cơ thể.

Khi bạn gặp phải mối đe dọa nào đó, một chất hóa học được gọi là hormone vỏ thượng thận (ACTH) sẽ được giải phóng trong não.

Hormone này sẽ kích hoạt tuyến thượng thận giải phóng cortisol và adrenaline.

Cortisol là hormone chính liên quan đến căng thẳng và phản ứng chống trả hay bỏ chạy (fight-or-flight response) của cơ thể trước một mối đe dọa hoặc nguy hiểm nhận thức nào đó.

Mức độ cortisol tăng lên dẫn đến một sự bùng nổ của năng lượng và sức mạnh mới.

Trong phản ứng chống trả hay bỏ chạy, cortisol ngăn chặn mọi chức năng không cần thiết hoặc gây bất lợi cho phản ứng đó. Khi đó bạn có thể gặp phải:

  • nhịp tim nhanh
  • khô miệng
  • đau dạ dày
  • bệnh tiêu chảy
  • hoảng loạn

Cortisol được giải phóng sẽ:

  • ngăn chặn quá trình tăng trưởng của bạn
  • ức chế hệ thống tiêu hóa
  • ức chế hệ thống sinh sản
  • thay đổi cách hệ thống miễn dịch của bạn phản ứng

Vai trò của Cortiol hormone trong cơ thể?

Hầu như mọi tế bào đều chứa thụ thể cho cortisol. [1]

Vì vậy cortisol có thể có nhiều hoạt động khác nhau tùy thuộc vào loại tế bào mà nó hoạt động.

Những tác động này bao gồm: [2]

  • Kiểm soát lượng đường trong máu
  • Điều chỉnh quá trình trao đổi chất
  • Hoạt động như một chất chống viêm
  • Ảnh hưởng đến sự hình thành trí nhớ
  • Kiểm soát cân bằng muối và nước
  • Ảnh hưởng đến huyết áp
  • Ảnh hưởng đến sự phân hủy protein, chất béo và carbohydrate
  • Kiểm soát chu kỷ ngủ / thức
  • Ảnh hưởng đến độ khỏe của xương khớp
  • Phản ứng trước căng thẳng
  • Giúp phát triển thai nhi

Cortisol được kiểm soát như thế nào?

Nồng độ cortisol trong máu thay đổi trong suốt cả ngày, nhưng nhìn chung sẽ cao hơn vào buổi sáng khi chúng ta thức dậy, và sau đó giảm trong suốt cả ngày.

Nồng độ cortisol chủ yếu được kiểm soát bởi 3 tuyến nội tiết của cơ thể: vùng dưới đồi trong não, tuyến yên và tuyến thượng thận

Khi nồng độ cortisol trong máu thấp, một nhóm tế bào trong vùng dưới đồi sẽ giải phóng hormone giải phóng corticotrophin (corticotrophin-releasing hormone).

Hormone giải phóng corticotrophin sẽ báo hiệu tuyến yên tiết ra hormone vỏ thượng thận (adrenocorticotropic hormone – ACTH) vào máu.

Lúc này, hormone vỏ thượng thận tăng cao, kích thích tuyến thượng thận tiết ra nhiều hormone cortisol.

Khi nồng độ cortisol tăng lên, chúng lại bắt đầu ngăn chặn sự giải phóng hormone giải phóng corticotrophin từ vùng dưới đồi và hormone vỏ thượng thận từ tuyến yên.

Kết quả là, nồng độ hormone vỏ thượng thận bắt đầu giảm, sau đó dẫn đến giảm nồng độ cortisol.

Đây được gọi là một vòng phản hồi tiêu cực.

cortisol và hệ thống phản ứng căng thẳng

Tại sao phải nên kiểm tra mức cortisol trong máu?

Có một số bệnh nhất định, chẳng hạn như bệnh Addison, và bệnh Cushing, ảnh hưởng đến lượng cortisol mà tuyến thượng thận sản xuất.

Xét nghiệm này được sử dụng để chẩn đoán các bệnh này và đánh giá hoạt động của tuyến thượng thận và tuyến yên có tốt không.

Làm thế nào để biết mức độ cortisol trong máu cao?

Bạn có thể kiểm tra mức cortisol trong máu cao bằng cách xét nghiệm máu.

Kết quả bình thường cho một mẫu máu được lấy vào lúc 8 giờ sáng trong khoảng từ 6-23 mcg / dL.

mức cortisol bình thường

Điều gì xảy ra khi mức cortisol trong máu cao?

Mức cortisol trong máu cao hơn mức bình thường có thể báo hiệu rằng:

  • Tuyến yên tiết ra quá nhiều ACTH (hormone vỏ thượng thận) do khối u hoặc sự phát triển quá mức của tuyến yên
  • Có một khối u trong tuyến thượng thận, dẫn đến sản xuất cortisol dư thừa
  • Có khối u ở nơi khác trong cơ thể mà có liên quan đến việc sản xuất cortisol

Quá nhiều cortisol trong một thời gian dài có thể dẫn đến một tình trạng gọi là hội chứng Cushing

Các triệu chứng đi kèm:

  • Tăng cân, đặc biệt là xung quanh bụng và mặt tương phản với cánh tay và chân lại thon
  • Khuôn mặt đỏ ửng và tròn
  • Huyết áp cao
  • Loãng xương
  • Da mỏng, dễ thâm, bầm tím và chậm lành
  • Da mụn
  • Cơ yếu
  • Tâm trạng thay đổi, hay lo lắng, trầm cảm, cáu kỉnh.
  • Hay khát nước và thường xuyên đi tiểu
  • Đối với phụ nữ: cortiol cao trong 1 thời gian dài sẽ gây ra hiện tượng mọc lông trên khuôn mặt, chu kỳ kinh nguyệt không đều, giảm ham muốn tình dục

Điều gì xảy ra khi mức cortisol trong máu thấp?

Mức cortisol trong máu thấp hơn bình thường có thể báo hiệu:

  • Mắc bệnh Addison, xảy ra khi cortisol được sản xuất bởi tuyến thượng thận quá thấp
  • Bị suy tuyến yên, xảy ra khi sản xuất cortisol bởi tuyến thượng thận của bạn quá thấp vì tuyến yên không gửi tín hiệu thích hợp

Các triệu chứng đi kèm thường rất từ từ, bao gồm:

  • Mệt mỏi liên tục
  • Chóng mặt (đặc biệt là khi đứng)
  • Buồn nôn và ói mửa
  • Giảm cân
  • Yếu cơ
  • Đau bụng
  • Tâm trạng thay đổi
  • Vùng da bị sẫm màu

Nếu không kịp thời điều trị có khả năng gây tử vong.

Corticosteroid

Nếu cơ thể không sản xuất đủ cortisol, bác sĩ có thể kê toa corticosteroid cho bạn. [3]

Corticosteroid là dạng cortisol tổng hợp có thể được sử dụng để điều trị nhiều tình trạng, bao gồm:

  • Tình trạng viêm (như hen suyễn)
  • Bệnh lí Addison
  • Bệnh ngoài da (như bệnh vẩy nến).

Vì corticosteroid là thuốc mạnh nên nó có tác dụng phụ khá phổ biến, bao gồm:

  • Da mỏng
  • Loãng xương
  • Tăng cân, đặc biệt là quanh mặt và tăng cảm giác ngon miệng
  • Lượng đường trong máu cao hoặc bệnh tiểu đường
  • thay đổi tâm trạng nhanh chóng, cảm thấy cáu kỉnh và lo lắng
  • Tăng nguy cơ nhiễm trùng như thủy đậu hoặc sởi
  • Hội chứng Cushing
  • Bệnh về mắt, chẳng hạn như tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể
  • Trầm cảm hoặc suy nghĩ tự tử
  • Huyết áp cao.

LỜI KẾT

Khi bạn thức dậy, tập thể dục hoặc phải đối mặt với một sự kiện căng thẳng nào đó, tuyến yên sẽ phản ứng ngay lập tức bằng cách gửi tín hiệu đến tuyến thượng thận để sản xuất đúng lượng cortisol cần thiết.

Sau khi áp lực hoặc nguy hiểm đã qua, mức độ cortisol của bạn sẽ cân bằng lại.

Tim, huyết áp và các hệ thống cơ thể khác sẽ trở lại bình thường.

Nhưng nếu bạn bị căng thẳng kéo dài, cortisol luôn cao, sẽ gây ra các bệnh lý như: trầm cảm, nhức đầu, tim, mất trí nhớ, mất ngủ, tăng cân nhanh và hội chứng cushing.

Hãy thường xuyên theo dõi website HormoneTalk để hiểu cập nhật kiến thức và các phương pháp tốt nhất giúp bạn có sức khỏe tối ưu nhất.

You may also like

Leave a Comment

twenty + two =