Hệ miễn dịch là gì? Vai trò và cách tăng cường hệ miễn dịch

by Hormonetalk
hệ miễn dịch là gì

Hệ miễn dịch là gì? và tại sao nó là cần thiết cho sự sống còn của chúng ta.

Hệ miễn dịch giúp bảo vệ cơ thể chống lại bệnh tật, nhiễm trùng và giúp bạn phục hồi sau chấn thương. Nếu không có nó, cơ thể chúng ta sẽ bị tấn công bởi các vi khuẩn, virus, ký sinh trùng,…

Hệ thống miễn dịch được lan truyền khắp cơ thể và liên quan đến nhiều loại tế bào, cơ quan, protein và mô. Mạng lưới tế bào và mô rộng lớn của hệ miễn dịch liên tục tìm kiếm kẻ xâm lược và một khi các mầm bệnh bị phát hiện, một cuộc tấn công phức tạp được tiến hành để bảo vệ cơ thể.

Điều quan trọng, nó có thể phân biệt mô của chúng ta với mô ngoại lai. Các tế bào chết và bị lỗi cũng được hệ thống miễn dịch nhận ra và loại bỏ.

Nếu hệ thống miễn dịch gặp phải mầm bệnh, ví dụ, vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng, nó sẽ tạo ra một phản ứng miễn dịch.

Vậy hệ miễn dịch là gì? Chúng ta cùng tìm hiểu rõ hơn các nội dung sau nhé:

Hệ miễn dịch là gì?

Hệ miễn dịch có tên tiếng anh là immunity system. Hệ miễn dịch có chức năng bảo vệ cơ thể khỏi bị nhiễm trùng.

Hệ miễn dịch được tạo thành từ một mạng lưới phức tạp của các tế bào, mô và cơ quan trong cơ thể. Chúng sẽ cảm nhận được thứ gì đó trong cơ thể có thể gây hại như vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng, sau đó kích hoạt sự giải phóng các tế bào đặc biệt để tấn công “kẻ xâm nhập”.

Bất kể hệ miễn dịch hoạt động kém hay hoạt động quá mức đều có thể gây ra các vấn đề sức khỏe.

Hệ miễn dịch được tìm thấy trong:

  • Da: thường là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại vi khuẩn. Các tế bào da sản xuất và tiết ra các protein kháng khuẩn quan trọng, và các tế bào miễn dịch có thể được tìm thấy trong các lớp da cụ thể.
  • Tủy xương: chứa các tế bào gốc có thể phát triển thành nhiều loại tế bào. Tế bào gốc tiền thân myeloid phổ biến trong tủy xương là tiền thân của các tế bào miễn dịch bẩm sinh: bạch cầu trung tính (neutrophils), bạch cầu ái toan (eosinophils), bạch cầu ái kiềm (basophils), tế bào mast, bạch cầu monocyte, tế bào tua (dendritic cells) và đại thực bào
  • Tuyến ức: Các tế bào T trưởng thành trong tuyến ức, một cơ quan nhỏ nằm ở ngực trên
  • Bạch cầu: chống nhiễm trùng
  • Hệ bạch huyết: mạng lưới các mạch và mô bao gồm bạch huyết, một chất lỏng ngoại bào và các cơ quan bạch huyết, chẳng hạn như các hạch bạch huyết. Hệ thống bạch huyết là một ống dẫn để đi lại và giao tiếp giữa các mô và máu. Các tế bào miễn dịch được thực hiện thông qua hệ thống bạch huyết và hội tụ trong các hạch bạch huyết, được tìm thấy trên khắp cơ thể.
  • Hạch bạch huyết: một trung tâm giao tiếp, nơi các thông tin mẫu tế bào miễn dịch được đưa vào cơ thể. Ví dụ, nếu các tế bào miễn dịch thích nghi trong hạch bạch huyết nhận ra các vi khuẩn được mang đến từ một khu vực xa, chúng sẽ kích hoạt, tái tạo và để lại hạch bạch huyết để lưu thông và xử lý mầm bệnh. Do đó, các bác sĩ có thể kiểm tra bệnh nhân về các hạch bạch huyết bị sưng, có thể chỉ ra phản ứng miễn dịch tích cực.
  • Lá lách: Lá lách là một cơ quan nằm phía sau dạ dày. Mặc dù nó không được kết nối trực tiếp với hệ thống bạch huyết, nhưng điều quan trọng là xử lý thông tin từ máu. Các tế bào miễn dịch được làm giàu ở các khu vực cụ thể của lá lách, và khi nhận ra mầm bệnh truyền qua máu, chúng sẽ kích hoạt và đáp ứng tương ứng.
  • Mô niêm mạc: bề mặt niêm mạc là điểm xâm nhập chính của mầm bệnh và các trung tâm miễn dịch chuyên biệt nằm ở vị trí chiến lược trong các mô niêm mạc như đường hô hấp và ruột. Ví dụ, màng nhầy dịch vị đặt trung của ruột (Peyer’s patches) là nơi các tế bào miễn dịch có thể truy cập các mẫu từ đường tiêu hóa.
  • Đổ mồ hôi trên da, nước mắt và chất nhầy trong đường mũi, hệ tiêu hóa và âm đạo của phụ nữ cũng có thể ngăn chặn “vật thể lạ” từ bên ngoài. Những chất lỏng này không chỉ giúp loại bỏ bụi bẩn và vi trùng mà còn có các enzyme có thể tiêu diệt vi khuẩn.

Khi da bạn bị cắt, các vi khuẩn có hại có thể xâm nhập và xâm chiếm cơ thể bạn. Khi ấy các tế bào miễn dịch có trong máu ngay lập tức đến ngay vết thương để tiêu diệt “kẻ xâm nhập”.

Hệ thống bạch huyết cho phép các tế bào miễn dịch di chuyển giữa các mô và máu. Hệ thống bạch huyết chứa các tế bào lympho (tế bào bạch cầu, chủ yếu là tế bào T và tế bào B), chúng cố gắng nhận ra bất kỳ vi khuẩn, virus hoặc các chất lạ khác trong cơ thể bạn và chống lại chúng.

Các hạch bạch huyết được tìm thấy ở một số khu vực như nền cổ và nách. Chúng bị sưng hoặc to ra khi bị nhiễm trùng.

Vai trò của hệ miễn dịch

Vai trò của hệ miễn dịch là ngăn ngừa hoặc hạn chế nhiễm trùng.

Hệ miễn dịch có thể phân biệt được các tế bào bình thường, khỏe mạnh và các tế bào không khỏe mạnh bằng cách nhận ra nhiều tín hiệu “nguy hiểm” được gọi là hệ thống các mẫu phân tử liên quan nguy hiểm nội sinh (danger-associated molecular patterns – DAMPs)

Các tế bào có thể không còn khỏe mạnh khi bị nhiễm trùng hoặc do tổn thương tế bào gây ra bởi các tác nhân không nhiễm trùng như cháy nắng hoặc ung thư.

Các vi khuẩn truyền nhiễm như virus và vi khuẩn giải phóng một tập hợp tín hiệu khác được hệ thống miễn dịch gọi là các mẫu phân tử liên quan đến mầm bệnh (pathogen-associated molecular patterns – PAMP).

Khi hệ miễn dịch nhận ra những tín hiệu này, nó sẽ phản ứng để giải quyết vấn đề. Nếu một phản ứng miễn dịch không thể được kích hoạt khi có đủ nhu cầu, các vấn đề phát sinh, như nhiễm trùng. Mặt khác, khi phản ứng miễn dịch được kích hoạt mà không có mối đe dọa thực sự hoặc không bị tắt khi nguy hiểm qua đi, các vấn đề khác nhau sẽ phát sinh, chẳng hạn như phản ứng dị ứng và bệnh tự miễn.

Hệ miễn dịch hoạt động như thế nào?

Khi cơ thể cảm nhận được các chất lạ (được gọi là kháng nguyên), hệ miễn dịch sẽ hoạt động để nhận ra các kháng nguyên và loại bỏ chúng.

Tế bào lympho B được kích hoạt để tạo kháng thể. Những protein chuyên biệt này khóa chặt vào các kháng nguyên cụ thể. Các kháng thể lúc này sẽ ở lại trong cơ thể. Bằng cách này, nếu hệ thống miễn dịch gặp lại kháng nguyên đó, các kháng thể đã sẵn sàng để thực hiện công việc của chúng. Đó là lý do tại sao một người mắc bệnh, như thủy đậu, thường sẽ không bị bệnh trở lại.

Khi kháng thể nhận ra một kháng nguyên và khóa chặt nó, thì các tế bào T có nhiệm vụ phá hủy các kháng nguyên ấy trước khi chúng bắt đầu phân chia, đồng thời báo hiệu cho các tế bào khác (như thực bào) thực hiện công việc của chúng.

Đây cũng là cách tiêm chủng (vắc-xin) ngăn ngừa một số bệnh. Tiêm vắc xin là cách đưa mầm bệnh đã bị suy yếu vào trong cơ thể, khi ấy hệ miễn dịch của cơ thể sẽ dễ dàng tạo ra các kháng thể bảo vệ con người khỏi sự tấn công của mầm bệnh trong tương lai.

Những tế bào chuyên biệt và các bộ phận của hệ miễn dịch tạo hàng rào bảo vệ cơ thể chống lại bệnh tật. Sự bảo vệ này được gọi là miễn dịch.

Con người có 3 loại miễn dịch – bẩm sinh, thích nghi và thụ động:

  • Miễn dịch bẩm sinh: Mọi người được sinh ra với khả năng miễn dịch bẩm sinh (hoặc tự nhiên), một loại bảo vệ chung. Ví dụ, da hoạt động như một rào cản để ngăn chặn vi trùng xâm nhập vào cơ thể. Và hệ thống miễn dịch nhận ra khi những kẻ xâm lược nhất định là từ bên ngoài vào và có thể gây nguy hiểm.
  • Miễn dịch thích ứng: Miễn dịch thích ứng (hoặc hoạt động) phát triển trong suốt cuộc đời của chúng ta. Khả năng miễn dịch thích ứng phát triển khi cơ thể bị bệnh hoặc được tiêm chủng bằng vắc-xin.
  • Miễn dịch thụ động: Miễn dịch thụ động được “mượn” từ một nguồn khác và nó tồn tại trong một thời gian ngắn. Ví dụ, các kháng thể trong sữa mẹ tạo cho bé khả năng miễn dịch tạm thời đối với các bệnh mà người mẹ đã tiếp xúc.

Hệ thống miễn dịch cần một thời gian để phát triển và cần hỗ trợ thêm từ vắc-xin. Bằng cách tiêm tất cả các loại vắc-xin được đề nghị cho con đúng thời điểm, bạn có thể giúp con bạn khỏe mạnh nhất có thể.

Hệ miễn dịch khỏe mạnh không ngừng phát triển

Con người từ khi được sinh ra đã có một sẵn một hệ miễn dịch tự nhiên ở mức độ nhất định. Nhưng khả năng miễn dịch của cơ thể sẽ ngày càng phát triển theo thời gian khi cơ thể đối mặt với nhiều loại bệnh tật.

Khi là một trẻ sơ sinh, chúng ta đã bắt đầu nhận một số kháng thể từ sữa mẹ.

Khi ta còn nhỏ, là một đứa trẻ, thường xuyên bị cảm lạnh, hoặc các bệnh vặt hằng ngày thì hệ thống miễn dịch của chúng ta đã bắt đầu tạo ra một “ngân hàng” kháng thể ngay lần đầu cơ thể tiếp xúc và chiến thắng bệnh tật, nhằm bảo vệ cơ thể chống lại chúng trong tương lai.

Vá cách thức hoạt động của vắc xin cũng gần như vậy, bằng cách đưa vào cơ thể 1 lượng virus nhỏ (đã bị suy yếu hoặc bị tiêu diệt) để hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể cho cơ thể, giúp chống lại các virus ấy trong tương lai.

Hiện nay, chúng ta đã có các vắc xin ngừa các bệnh như sởi, ho gà, cúm hoặc viêm màng não.

Thật không may, khả năng miễn dịch của chúng ta sẽ trở nên kém hiệu quả hơn khi bạn già đi. Điều đó có thể khiến chúng ta dễ mắc bệnh hoặc bị nhiễm trùng hơn khi lớn tuổi

Các nguyên nhân làm suy giảm hệ miễn dịch

Các nguyên nhân làm suy giảm miễn dịch bao gồm:

  • bệnh tự miễn
  • ung thư
  • steroid
  • hóa trị
  • lão hóa

>> Đọc thêm: 11 triệu chứng báo hiệu hệ miễn dịch kém

Tăng cường hệ miễn dịch như thế nào?

Có ít nhất 80 bệnh được gây ra bởi các vấn đề miễn dịch. Tất cả đều có thể gây viêm. Do đó chúng ta cần phải luôn tăng cường hệ miễn dịch khỏe mạnh để luôn có trạng thái sức khỏe tốt nhất.

Sau đây là các cách giúp chúng ta tăng cường miễn dịch khỏe mạnh:

  • Ăn thực phẩm bổ dưỡng: chế độ ăn uống giàu protein kẽm, folate, sắt, selen, đồng và vitamin A, C, E, B6 và B12 sẽ gúp cơ thể xây dựng và duy trì các tế bào miễn dịch
  • Lối sống lành mạnh và tích cực: sống vui vẻ lạc quan sẽ giúp hệ thống miễn dịch của chúng ta khỏe mạnh bởi stress hay căng thẳng kéo dài sẽ làm tăng hormone cortisol, làm ngăn hệ thống miễn dịch hoạt động và bảo vệ cơ thể trước các mối đe dọa tiềm tàng từ vi trùng như virus và vi khuẩn.
  • Ngủ ngon và đủ giấc: giấc ngủ là thời gian để cơ thể sản xuất và phân phối các tế bào miễn dịch quan trọng như cytokine (một loại protein có thể chống lại hoặc thúc đẩy quá trình viêm), tế bào T (một loại tế bào bạch cầu điều chỉnh phản ứng miễn dịch) và interleukin 12 (một cytokine tiền viêm).
  • Tập luyện thể thao, duy trì cân nặng: giúp tăng sự giải phóng endorphin (một nhóm hormone làm giảm đau và tạo khoái cảm) và hiệu quả kiểm soát căng thẳng, từ đó hệ miễn dịch cũng khỏe mạnh
  • Không hút thuốc: các hóa chất được giải phóng bởi khói thuốc lá như carbon monoxide, nicotine, nitơ oxit và cadmium – có thể cản trở sự tăng trưởng và chức năng của các tế bào miễn dịch, như cytokine, tế bào T và tế bào B.
  • Uống ít rượu: khi uống một lượng lớn rượu, cơ thể bạn quá bận rộn để cố gắng giải độc hệ thống của bạn để làm phiền với chức năng hệ thống miễn dịch bình thường. Do đó, nếu bạn uống rượu, bạn hãy uống vừa đủ, không quá một ly mỗi ngày nếu bạn là phụ nữ và hai ly mỗi ngày nếu bạn là đàn ông.

LỜI KẾT

Hệ miễn dịch là gì? Là hệ thống phức tạp được tạo thành từ các tế bào trong da, máu, tủy xương, mô và các cơ quan của bạn có chức năng bảo vệ cơ thể bạn chống lại các mầm bệnh có hại (như vi khuẩn và virus) và hạn chế thiệt hại từ các tác nhân không nhiễm trùng (như cháy nắng hoặc ung thư).

Có ít nhất 80 bệnh được gây ra bởi các vấn đề hệ miễn dịch. Tất cả đều có thể gây viêm. Do đó chúng ta cần phải luôn tăng cường hệ miễn dịch khỏe mạnh để luôn có trạng thái sức khỏe tốt nhất.

>> Đọc thêm 7 cách tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể

You may also like

Leave a Comment

2 × three =