Tuyến thượng thận và mọi điều cần biết

by Hormonetalk
tuyen thuong than Adrenal Gland

Tuyến thượng thận (tên tiếng anh là Adrenal Gland hay Suprarenal glands), có hình tam giác nằm trên đỉnh của 2 quả thận.

Là một phần của hệ nội tiết trong cơ thể, tập trung sản xuất nhiều hormone quan trọng giúp điều chỉnh sự trao đổi chất, hệ miễn dịch, huyết áp, phản ứng với căng thẳng và các chức năng thiết yếu khác của cơ thể

Khi tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone cần thiết, điều này có thể dẫn đến suy tuyến thượng thận và gây ra các vấ đề nghiêm trọng đến sức khỏe của bạn.

Thông qua bài viết này, HormoneTalk hy vọng bạn sẽ có cái nhìn tổng quan về tuyến thượng thận:

Cấu tạo và chức năng của tuyến thượng thận

Có 2 tuyến thượng thận với hình dạng tam giác, nằm trên đầu mỗi quả thận, nặng từ 4-5g (đối với người trưởng thành), được kiểm soát bởi tuyến yên (1)

Mỗi tuyến thượng thận chứa một vỏ thượng thận bên ngoài và tủy thượng thận bên trong.

Các tuyến này tiết ra các hoocmon khác nhau hoạt động như “sứ giả hóa học” trong cơ thể.

Những hormone này di chuyển trong máu và hoạt động trên các mô cơ thể khác nhau để cho phép chúng hoạt động chính xác

tuyen thuong than duoc kiem soat boi tuyen yen

Vỏ thượng thận

Vỏ thượng thận có trách nhiệm sản xuất một số hormone steroid được tạo ra từ cholesterol, bao gồm 3 hormone quan trọng sau đây:

  • Mineralocorticoids:

Trong đó quan trọng nhất là aldosterone.

Hormone này giúp duy trì nồng độ muối và nước của cơ thể, từ đó điều chỉnh huyết áp.

Không có aldosterone, thận sẽ mất quá nhiều muối (natri & kali) và dẫn đến mất nước nghiêm trọng và huyết áp thấp.

  • Glucocorticoids: chủ yếu là hormone cortisol.

Hormone này có liên quan đến việc đáp ứng với căng thẳng và cũng giúp điều chỉnh sự trao đổi chất của cơ thể.

Cortisol hoạt động kết hợp với adrenaline và noradrenaline để giúp điều chỉnh phản ứng của cơ thể với căng thẳng.

Cortisol cũng giúp điều chỉnh sự trao đổi chất, lượng đường và huyết áp của cơ thể.

Cortisol kích thích sản xuất glucose giúp cơ thể giải phóng các thành phần cần thiết khỏi việc lưu trữ (chất béo và cơ bắp) để tạo ra glucose.

Cortisol cũng có tác dụng chống viêm đáng kể.

  • Adrenal androgen: hormone sinh dục nam chủ yếu là dehydroepiandrosterone (DHEA) và testosterone.

Hai hormone này đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sớm của cơ quan sinh dục nam trong thời thơ ấu và lông trên cơ thể phụ nữ trong giai đoạn dậy thì.

Tủy thượng thận

Tủy thượng thận sản sinh ra catecholamine bao gồm adrenaline và noradrenaline và một lượng nhỏ dopamine.

Những hormone này chịu trách nhiệm cho tất cả các đặc điểm sinh lý của phản ứng căng thẳng, được gọi là phản ứng “chiến hay chạy” (fight or flight response)

trieu chung roi loan tuyen thuong than

Bệnh lý liên quan đến tuyến thượng thận

Rối loạn xuất hiện khi:

  • Tuyến yên không kiểm soát được việc sản xuất hormone đúng chức năng của nó nữa.
  • Khối u lành tính (không gây ung thư), phát triển trong tuyến thượng thận
  • Khối u ác tính hoặc ung thư phát triển
  • Nhiễm trùng
  • Cơ thể thừa hưởng một số đột biến gen

Khi rối loạn trên xảy ra sẽ dẫn đến hàng loạt bệnh lý sau:

  • Bệnh Hyperaldosteron nguyên phát (hội chứng Conn):

Bệnh này gây ra huyết áp cao, kháng với các viên thuốc kiểm soát huyết áp thông thường và rối loạn muối. Huyết áp cao có thể gây đau đầu và các vấn đề về thị giác.

Một số nghiên cứu cho thấy rằng bệnh hyperaldosteron có thể chiếm tới 5% trong số những người bị huyết áp cao (3)

  • Bệnh Addison:

Bệnh tự miễn dịch hiếm gặp này phát triển khi tuyến thượng thận hoạt động kém liên quan đến việc không sản xuất đủ cortisol hoặc aldosterone.

Đây là một bệnh tự hủy hoại, trong đó hệ thống miễn dịch của cơ thể có thể tấn công các mô thượng thận.

Suy thượng thận có thể là cấp tính hoặc mãn tính.

Các triệu chứng của suy thượng thận mạn tính bao gồm huyết áp thấp, mệt mỏi, sụt cân, chán ăn, buồn nôn, nôn, đau bụng, thèm muối và lượng đường trong máu thấp.

Da và niêm mạc có thể xuất hiện tăng sắc tố.

Đặc điểm của suy thượng thận cấp là thường xuyên đau bụng và lượng đường trong máu thấp.

  • Hội chứng Cushing:

Chứng rối loạn hiếm gặp này xảy ra khi tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều cortisol. Việc sử dụng steroid lâu dài cũng có thể gây ra các triệu chứng tương tự.

Các biểu hiện lâm sàng: da mỏng và dễ bầm tím, béo phì, tiểu đường, rối loạn tâm thần, huyết áp cao, yếu cơ, loãng xương, lông trên mặt quá nhiều và chu kỳ kinh nguyệt không đều ở phụ nữ. Đối với trẻ em cơ thể kém phát triển.

Bệnh nhân có quá nhiều cortisol cũng bị giảm khả năng chữa lành vết thương và dễ nhiễm trùng.

  • U tủy thượng thận (Pheochromocytoma):

Các khối u phát triển trong tủy của tuyến thượng thận. Những khối u hiếm khi gây ung thư.

  • Ung thư:

Xảy ra khi các khối u ác tính phát triển trong tuyến thượng thận.

  • Tăng sản thượng thận bẩm sinh (CAH – Congenital adrenal hyperplasia):

Những người mắc chứng rối loạn nội tiết tố di truyền này gặp khó khăn trong việc sản xuất hormone tuyến thượng thận. Rối loạn này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của các cơ quan tình dục ở nam giới..

tuyen thuong than san xuat cortisol

Triệu chứng rối loạn tuyến thượng thận

Các triệu chứng của rối loạn thường gặp:

  • Chóng mặt
  • Mệt mỏi quá mức
  • Đổ mồ hôi
  • Buồn nôn
  • Thèm muối
  • Lượng đường trong máu thấp
  • Huyết áp thấp
  • Chu kỳ kinh nguyệt không đều
  • Mảng nâu trên da
  • Đau cơ và khớp
  • Tăng hoặc giảm cân mất kiểm soát

Các triệu chứng của rối loạn tuyến thượng thận có xu hướng xuất hiện phảng phất lúc đầu. Tuy nhiên, theo thời gian, các triệu chứng thường trở nên xấu đi và thường xuyên hơn.

Nếu bạn gặp bất kỳ vấn đề sức khỏe nào nói trên và thường xuyên tái phát, hãy đến cơ sở y khoa uy tín để gặp bác sĩ thăm khám và xác định nguyên nhân cũng như cách điều trị kịp thời.

Chuẩn đoán sự bất thường bằng xét nghiệm

Dựa trên xét nghiệm máu và hình ảnh, bác sĩ sẽ có cơ sở để chẩn đoán rối loạn tuyến thượng thận có hay không và nguyên nhân do đâu.

Bên cạnh đó, các xét nghiệm hormone liên quan và vi chất sau đây cũng là cơ sở để bác sĩ đưa ra kết quả đúng:

  • Hormone tuyến thượng thận
  • Hormone tuyến yên
  • Glucose
  • Kali
  • Natri

Ngoài ra, bác sĩ có thể yêu cầu bạn thực hiện siêu âm, MRI và chụp X-quang để tạo ra hình ảnh của tuyến thượng thận và tuyến yên của bạn.

Điều này có thể giúp bác sĩ phát hiện các khối u tiềm ẩn, cũng như sự suy giảm các mô nội tiết của cơ thể và các dấu hiệu bệnh lý khác.

kiem tra suc khoe tuyen thuong than

Điều trị rối loạn tuyến thượng thận

Nếu bạn được chẩn đoán là đang gặp phải tình trạng rối loạn tuyến thượng thận, bác sĩ sẽ kê đơn điều trị để tuyến thượng thận của bạn hoạt động bình thường trở lại.

Thường sẽ là liệu pháp thay thế hormone (hormone replacement therapy) nếu bạn có chức năng tuyến thượng thận thấp, chẳng hạn như gây ra bởi bệnh Addison.

Hoặc bác sĩ cũng có thể đề nghị bạn dùng thuốc, cũng như điều trị bức xạ, nếu các tuyến của bạn sản xuất quá nhiều hormone.

Phẫu thuật là một giải pháp nếu:

  • Bạn có khối u ác tính cần được loại bỏ
  • Bạn có khối u trên tuyến thượng thận hoặc tuyến yên
  • Thuốc ức chế nội tiết tố không có tác dụng

Trong quá trình điều trị, bác sĩ sẽ cần kiểm tra máu định kỳ để kiểm tra nồng độ hormone.

Vì tuyến thượng thận của bạn có liên quan đến các cơ quan khác trong hệ thống nội tiết của bạn, bác sĩ cũng sẽ yêu cầu bạn kiểm tra các dấu hiệu bệnh ở tuyến tụy, cơ quan sinh dục, tuyến giáp và tuyến yên khi cần thiết

Cách bảo vệ thượng thận khỏe mạnh

Sau đây là 4 cách đơn giản giúp bạn bảo vệ tuyến thượng thận và ngăn ngừa các triệu chứng rối loạn xảy ra:

1. Ngủ đủ giấc

Giấc ngủ là yếu tố quan trọng nhất để tuyến thượng thận được khỏe mạnh.

Do đó bạn nên ngủ đủ từ 7 đến 9 giờ mỗi đêm để tuyến thượng thận của bạn có thời gian nghỉ ngơi và hồi phục.

Điều quan trọng là bạn phải ngủ ngon trước nửa đêm, tốt nhất là vào lúc 10 -11 giờ tối.

2. Chế độ ăn uống lành mạnh

Bạn nên loại bỏ thực phẩm gây viêm, ăn nhiều trái cây và rau quả, thịt nạc và ngũ cốc nguyên hạt.

Cắt bỏ bất kỳ loại thực phẩm nào chứa độc tố hoặc hóa chất, khó tiêu hóa, được chế biến quá mức và thay thế chúng bằng các chất bổ sung giàu dinh dưỡng.

Một số thực phẩm giàu chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe nên cân nhắc bổ sung vào chế độ ăn uống của bạn bao gồm cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi), bơ, dầu ô liu, các loại hạt và hạt (quả óc chó, hạnh nhân, hạt chia, hạt lanh hạt lanh), rau họ cải , bông cải xanh, mầm brussel) và thịt gà.

thuc-pham-tot-cho-tuyen-thuong-than

3. Cân nhắc sử dụng các chất bổ sung tăng cường tuyến thượng thận tự nhiên

Bạn chỉ nên bổ sung chứ không bao giờ được phép thay thế hoàn toàn một chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh.

Một số vitamin và khoáng chất được coi là rất quan trọng đối với sức khỏe tuyến thượng thận mà bạn có thể bổ sung nếu bạn bị mệt mỏi:

  • Vitamin B – Vitamin B5, B6 và B12. Bổ sung phức hợp B có thể là một lựa chọn tốt cho những người bị mệt mỏi, đặc biệt nếu bạn ăn chế độ ăn thực vật hoặc ăn ít thịt.
  • Vitamin C: giúp giảm cả tác động về thể chất và tâm lý của stress.
  • Magiê: là một trong những chất dinh dưỡng cần thiết để chống lại sự mệt mỏi của tuyến thượng thận.
  • Vitamin D đã được chứng minh rất có lợi cho chức năng tuyến thượng thận.
  • Kẽm: hỗ trợ sản xuất nhiều loại hormone quan trọng bao gồm hormone tuyến giáp, cũng như tổng hợp cortisol.

4. Cố gắng giảm căng thẳng khi gặp phải

Một yếu tố ảnh hưởng quan trọng đối với sức khỏe tuyến thượng thận là căng thẳng.

Do đó hãy nghỉ ngơi khi bạn mệt mỏi, ngủ thật ngon cũng như điều chỉnh chu kỳ giấc ngủ, tập thể dục nhiều, tập yoga hoặc thiền, thư giãn nếu có thể và cố gắng không làm việc quá sức.

KẾT LUẬN

Tuyến thượng thận là một phần của hệ nội tiết trong cơ thể, tập trung sản xuất nhiều hormone quan trọng giúp điều chỉnh sự trao đổi chất, hệ miễn dịch, huyết áp, phản ứng với căng thẳng và các chức năng thiết yếu khác của cơ thể

Khi tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone cần thiết, điều này có thể dẫn đến suy tuyến thượng thận và gây ra các vấ đề nghiêm trọng đến sức khỏe của bạn.

Hãy dành nhiều thời gian để lắng nghe cơ thể mình ngay từ hôm nay.

HormoneTalk hy vọng bạn thích bài viết này.

Thường xuyên theo dõi website của chúng tôi để hiểu rõ thêm về nội tiết và cập nhật các phương pháp tốt nhất giúp bạn có sức khỏe tốt nhất.

You may also like

Leave a Comment

4 − 2 =