Mọi điều về Tuyến yên: hạt đậu thần kỳ của bộ não

by Hormonetalk
Pituitary Gland tuyen yen

Tuyến yên (tên tiếng anh là Pituitary Gland), hay còn gọi là tuyến não thùy, là một cơ quan nhỏ, kích thước bằng hạt đậu, được tìm thấy ở đáy não.

Đây là tuyến nội tiết chủ lực của cơ thể, bởi nơi đây tiết ra nhiều hormone di chuyển khắp cơ thể.

Những hormone này có thể ảnh hưởng đến các cơ quan và tuyến khác, đặc biệt là: tuyến giáp, cơ quan sinh sản, tuyến thượng thận

Thông qua bài viết này, HormoneTalk hy vọng bạn sẽ có cái nhìn tổng quan về tuyến yên để từ đó nhận ra được sự thay đổi bất thường trong cơ thể liên quan đến vùng này:

Vai trò của tuyến yên

Vai trò chính là kiểm soát hầu hết các tuyến nội tiết khác.

Do đó, tuyến yên được gọi là tuyến nội tiết chủ lực của cơ thể.

Đổi lại, nó được kiểm soát phần lớn bởi vùng dưới đồi, một vùng não nằm ngay phía trên nó.

Bằng cách phát hiện mức độ hormone được sản xuất bởi các tuyến nội tiết dưới sự kiểm soát của tuyến yên (tuyến đích), vùng dưới đồi hoặc tuyến yên có thể xác định mức độ kích thích của tuyến đích.

cau tao tuyen yen

Cấu tạo của tuyến yên và hormone quan trọng

Tuyến yên có kích thước nhỏ và có hình bầu dục.

Nó nằm sau mũi, gần phần dưới não.

Nó gắn liền với vùng dưới đồi bởi một cấu trúc giống như thân cây.

Vùng dưới đồi là một khu vực nhỏ trong não của bạn. Nó rất quan trọng trong việc kiểm soát sự cân bằng của các chức năng cơ thể của bạn. Nó kiểm soát sự giải phóng hormone từ tuyến yên.

Tuyến yên có thể được chia thành 2 phần khác nhau: thùy trước và thùy sau.

Thùy trước

Thùy trước được chia làm 3 phần: phần phễu, phần trung gian, và phần xa (hay phần hầu).

Gồm 2 loại tế bào:

• Tế bào ưa axit tiết ra hormone tăng trưởng (GH – Growth hormonw) và Prolactin

• Tế bào ưa kiềm tiết ra ACTH, TSH, FSH, LH, Lipoprotein…

Thùy trước của tuyến yên tiết ra rất nhiều hormone khác nhau

Hormone tăng trưởng (Growht Hormone – GH): giúp cơ thể tăng trưởng và phát triển thể chất. Nó có thể kích thích tăng trưởng trong hầu hết các mô và tế bào. Mục tiêu chính của nó là xương và cơ bắp.

Hormone kích thích tuyến giáp (Thyroid-stimulating hormone): giúp kích hoạt tuyến giáp để giải phóng hormone tuyến giáp (thyroid), một hormone rất quan trọng cho quá trình trao đổi chất.

Hormone vỏ thượng thận (Adrenocorticotropic hormone): kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol và các nội tiết tố khác.

Hormone kích thích nang trứng (Follicle-stimulating hormone): có liên quan đến sự tiết ra estrogen (nội tiết tố nữ) và sự phát triển của tế bào trứng ở nữ giới. Đối với nam giới, hormone này góp phần sản xuất tế bào tinh trùng ở nam giới.

Hormone luteinizing: có liên quan đến việc sản xuất nội tiết tố nữ estrogen ở phụ nữ và nội tiết tố nam testosterone ở nam giới.

Prolactin: hay còn gọi là luteotropic hormon hoặc luteotropin, đó là một loại protein có vai trò quan trọng trong việc sản xuất và tiết sữa ở người phụ nữ

Endorphin: có đặc tính giảm đau và được cho là có liên quan đến các trung tâm khoái cảm của bộ não.

Enkephalins có liên quan chặt chẽ với endorphin và có tác dụng giảm đau tương tự.

Hormone kích thích beta-melanocyte (Beta-melanocyte-stimulating hormone): giúp kích thích tăng sắc tố da khi da tiếp xúc với tia cực tím.

ca loai hormone tiet ra tu tuyen yen

Thùy sau

Thùy sau cũng tiết ra một số nội tiết tố (hormone). Những hormone này thường được sản xuất ở vùng dưới đồi và được lưu trữ ở thùy sau cho đến khi chúng được giải phóng.

Hormone được lưu trữ trong thùy sau bao gồm:

Vasopressin: hormone chống bài niệu. Nó giúp cơ thể bạn giữ nước và ngăn ngừa mất nước.

Oxytocin: kích thích giải phóng sữa mẹ, đồng thời kích thích sự co bóp của tử cung khi chuyển dạ ở người phụ nữ

Hầu hết các hormone được giải phóng cứ sau một đến ba giờ và chạy cùng với nhịp sinh học của cơ thể.

Điều này có nghĩa là việc sản xuất hormone ở tuyến yên đạt đỉnh điểm vào ban ngày và chững lại khi màn đêm buông xuống.

Một số hormone khác dựa vào các yếu tố nhất định, chẳng hạn như chu kỳ kinh nguyệt, để xác định mức độ sản xuất.

Bệnh lý liên quan đến tuyến yên

Các bệnh lý chắc chắn gây ra các rối loạn tuyến yên bao gồm:

  • Khối u tuyến yên
    Khối u này thường không gây ung thư. Tuy nhiên chúng tác động đến việc tiết ra hormone tại đấy.
    Khối u xuất hiện ở đây, bạn sẽ hay bị đau đầu và suy giảm thị lực
  • Suy giảm tuyến yên (Hypopituitarism)
    Lúc này tuyến yên hoạt động yếu đi và không sản sinh đủ nội tiết tố cần thiết.
    Điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát tiển, tăng trưởng hoặc chức năng hệ thống sinh sản
  • Bệnh to đầu chi (Acromegaly):
    Là do tuyến yên sản xuất quá nhiều hormone tăng trưởng, dẫn đến sự tăng trưởng quá mức, đặc biệt là tay và chân
  • Bệnh đái tháo nhạt (Diabetes insipidus):
    Thường mắc phải do chấn thương đầu, phẫu thuật hoặc khối u. Cơ thể bệnh nhân có lượng lớn nước tiểu bị pha loãng nhiều, luôn cảm thấy cần uống nhiều nước hơn.
  • Bệnh Cushing (Diabetes insipidus), hay còn gọi là suy tuyến thượng thận thứ phát:
    Bệnh nhân mắc bệnh này tiết ra quá nhiều hormone adrenocorticotropic ở tuyến yên.
    Điều này có thể dẫn đến cơ thể bệnh nhân dễ bị bầm tím, huyết áp cao, yếu và tăng cân.
  • Cường Prolactin máu (Hyperprolactinemia):
    Trong máu chứa một lượng prolactin cao bất thường, khiến bệnh nhân giảm ham muốn tình dục và dễ vô sinh hoặc rối loạn cương dương
  • Chấn thương sọ não (Traumatic brain injury):
    Tùy thuộc vào chấn thương, đôi khi nó có thể làm hỏng tuyến yên của bạn và gây ra các vấn đề về trí nhớ, giao tiếp hoặc hành vi.
u tuyen yen

Triệu chứng rối loạn tuyến yên

Các triệu chứng của rối loạn tuyến yên khác nhau tùy thuộc vào loại hormone nào bị thiếu.

Một số triệu chứng có thể báo hiệu bộ phận này đang gặp vấn đề hoặc tổn thương bao gồm:

  • Đau đầu
  • Cơ thể yếu hoặc mệt mỏi
  • Huyết áp cao
  • Tăng cân không giải thích được
  • Khó ngủ
  • Thay đổi trạng thái tâm lý, bao gồm thay đổi tâm trạng hoặc trầm cảm
  • Mất trí nhớ
  • Đi tiểu thường xuyên hơn
  • Các vấn đề sinh sản, bao gồm vô sinh, rối loạn cương dương và chu kỳ không đều
  • Mọc tóc quá mức hoặc bất thường
  • Nam giới có thể bị liệt dương
  • Làn da mỏng, nhạy cảm dễ bị bầm tím và khó lành vết thương.
thuc pham tot cho nao

Các bảo vệ tuyến yên khỏe mạnh

Vì tuyến yên đóng một vai trò quan trọng như vậy trong cơ thể, điều rất quan trọng là giữ cho nó khỏe mạnh.

Mặc dù bạn không thể nào tránh hoàn toàn các yếu tố ngoại cảnh, tuy nhiên bạn có thể thực hiện 2 cách sau đây để giúp bạn bảo vệ tuyến yên và ngăn ngừa các triệu chứng rối loạn liên quan:

1. Chế độ ăn uống cân bằng và lành mạnh

Chế độ ăn uống lành mạnh rất quan trọng đối với mọi bộ phận cơ thể, đặc biệt là tuyến yên.

Ví dụ, trẻ suy dinh dưỡng có thể không sản xuất đủ hormone tăng trưởng để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cho nhóm tuổi của chúng.

Sau đây là các chế độ ăn uống lành mạnh:

  • Chế độ ăn nhiều trái cây và rau quả, đó là nguồn chất xơ, vitamin và khoáng chất tuyệt vời
  • Chọn các nguồn chất béo tốt, chẳng hạn như những nguồn có chứa axit béo omega-3 và chất béo không bão hòa đơn.
  • Lựa chọn cho ngũ cốc nguyên hạt hơn ngũ cốc tinh chế
  • Giảm lượng natri
  • Tránh đường tinh luyện
  • Uống ít nhất bốn đến sáu cốc nước mỗi ngày

2. Giảm căng thẳng

Căng thẳng mãn tính có thể dẫn đến sự gia tăng giải phóng cortisol.

Quá nhiều cortisol đôi khi có thể dẫn đến: mất ngủ, tăng cân, lo âu và phiền muộn

Hãy thử dành ra một chút thời gian để có ít nhất 30 phút mỗi ngày tập thể dục hoặc làm việc theo sở thích thư giãn để giảm căng thẳng nhé.

Chuẩn đoán sự bất thường ở tuyến yên bằng xét nghiệm

Các xét nghiệm hình ảnh, chẳng hạn như: chụp cắt lớp (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI), có thể cho thấy tuyến yên đã mở rộng hay thu nhỏ.

Xét nghiệm máu đơn giản có thể được sử dụng để chẩn đoán vấn đề về tuyến yên.

Kiểm tra thị lực để loại trừ những thương tổn hay gặp ở vùng thị giác gần tuyến yên.

Các xét nghiệm như vậy thường có thể xác định liệu một khối u có tồn tại trong tuyến yên hay không

KẾT LUẬN

Tuyến yên vô cùng quan trọng đối với chức năng tổng thể của hệ nội tiết của cơ thể.

Và cũng quan trọng đối với sức khỏe tổng thể của bạn.

Bằng cách làm việc với vùng dưới đồi, tuyến yên đảm bảo rằng tất cả các quá trình bên trong cơ thể của bạn hoạt động như bình thường.

Tuyến yên đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cân bằng nước, huyết áp, chức năng tình dục, phản hồi stress và các trao đổi chất cơ bản. Khi mắc bệnh suy tuyến yên, các cơ quan hormone không làm việc tốt như bình thường.

Hãy dành nhiều thời gian để lắng nghe cơ thể mình ngay từ hôm nay.

HormoneTalk hy vọng bạn thích bài viết này.

Thường xuyên theo dõi website của chúng tôi để hiểu rõ thêm về nội tiết và cập nhật các phương pháp tốt nhất giúp bạn có sức khỏe tốt nhất.

You may also like

Leave a Comment

2 × five =